ไซนัสอักเสบเรื้อรัง คือภาวะที่โพรงไซนัสอักเสบต่อเนื่องนานกว่า 12 สัปดาห์ ทำให้มีอาการคัดจมูก น้ำมูกข้น น้ำมูกไหลลงคอ หรือปวดตื้อบริเวณใบหน้า หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาการอาจรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน และเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนในบางราย การรักษามีตั้งแต่การใช้ยาไปจนถึงการผ่าตัดส่องกล้องไซนัส ขึ้นอยู่กับอาการและความรุนแรงของโรค

        นพ. บรรณวัชร ตันติคุณ โสต ศอ นาสิกแพทย์เฉพาะทางโรคจมูก และภูมิแพ้ โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชั่นแนล อธิบายว่า  ไซนัสอักเสบเรื้อรัง (Chronic Sinusitis) คือภาวะที่โพรงอากาศบริเวณจมูกและไซนัสเกิดการอักเสบต่อเนื่องเป็นเวลานานกว่า 12 สัปดาห์ โดยไม่ได้มีสาเหตุหลักจากการติดเชื้อ

โดยปกติบริเวณศีรษะของคนเราจะมีโพรงไซนัสทั้งหมด 4 คู่ ได้แก่

การอักเสบสามารถเกิดขึ้นได้กับไซนัสทุกตำแหน่ง ส่งผลให้เกิดอาการต่างๆทางจมูก เช่น คัดจมูก ปวดบริเวณใบหน้า น้ำมูกขุ่นข้น และ การได้กลิ่นลดลง

โดยทั่วไป ไซนัสอักเสบเรื้อรังไม่ได้เป็นโรคที่ติดต่อจากคนสู่คน เนื่องจากต้นเหตุของโรคไม่ใช่การติดเชื้อโรคโดยตรง แต่เป็นกระบวนการอักเสบที่เกิดขึ้นร่วมกับปัจจัยเฉพาะบุคคลด้วย เช่น โรคภูมิแพ้ ผนังกั้นจมูกคด หรือ ภาวะใดๆที่ทำให้เกิดการอุดตันบริเวณทางระบายของไซนัส

ไซนัสอักเสบเรื้อรังอาจเกิดจากหลายปัจจัย ได้แก่

 การเกิดตามหลังไข้หวัด

เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยหลังการติดเชื้อทางเดินหายใจ เยื่อบุโพรงไซนัสอาจเกิดการอักเสบและบวม ส่งผลให้การระบายของไซนัสผิดปกติ หากการอักเสบคงอยู่นาน อาจนำไปสู่การอักเสบเรื้อรังของโพรงไซนัสได้

            อาการไซนัสอักเสบเรื้อรัง อาจมีลักษณะคล้ายกับไข้หวัดธรรมดาหรือโรคภูมิแพ้ แต่โดยทั่วไปมักมีความรุนแรงและเป็นต่อเนื่องยาวนานกว่า 12 สัปดาห์ โดยสามารถวินิจฉัยได้เมื่อมี 2 ใน 4 อาการ ได้แก่

หากมีอาการคัดจมูก น้ำมูกข้น การได้กลิ่นลดลง หรือ ปวดบริเวณใบหน้า ติดต่อกันนานกว่า 12 สัปดาห์ ควรเข้า การตรวจประเมินโดยแพทย์ โดยเฉพาะหากอาการไม่ดีขึ้นแม้ได้รับการรักษาเบื้องต้น มีอาการเป็น ๆ หาย ๆ ซ้ำหลายครั้ง หรือส่งผลกระทบต่อการนอน การทำงาน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน

โดยเแพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย รวมถึงอาจตรวจภายในโพรงจมูกด้วยการส่องกล้อง และ พิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) ของโพรงไซนัส เมื่อมีข้อบ่งชี้ เพื่อยืนยันการวินิจฉัย หาสาเหตุ ประเมินความุรนแรงของโรค และ วางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

การรักษาไซนัสอักเสบเรื้อรังเริ่มต้นด้วยการรักษาด้วยยาเป็นหลัก โดยมีเป้าหมายเพื่อลดการอักเสบของเยื่อบุโพรงจมูกและไซนัส ฟื้นฟูการระบายของโพรงไซนัส และบรรเทาอาการของผู้ป่วย การรักษาด้วยยาเบื้องต้นประกอบด้วย ยาสเตียรอยด์พ่นจมูก และ การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ นอกจากนี้ แพทย์อาจพิจารณาให้การรักษาอื่นเพิ่มเติมตามสาเหตุและความรุนแรงของโรค เช่น ยาปฏิชีวนะในบางกรณี หรือการรักษาโรคภูมิแพ้ร่วมด้วย

หากได้รับการรักษาด้วยยาอย่างเหมาะสมแล้วแต่อาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีความผิดปกติของโพรงจมูกและไซนัสที่จำเป็นต้องแก้ไข แพทย์อาจพิจารณา การผ่าตัดไซนัสผ่านกล้อง (Endoscopic Sinus Surgery; ESS) เพื่อเปิดทางระบายของโพรงไซนัสและนำเนื้อเยื่อที่อักเสบหรืออุดตันออก ช่วยให้การระบายของไซนัสกลับมาเป็นปกติ และเพิ่มประสิทธิภาพของการรักษาด้วยยาหลังผ่าตัด

เนื่องจากโพรงไซนัสอยู่ใกล้อวัยวะสำคัญ เช่น ดวงตา ฐานกะโหลกศีรษะ และสมอง การผ่าตัดจึงต้องอาศัยความละเอียดและความแม่นยำสูง แม้ว่าภาวะแทรกซ้อนจะพบได้น้อยเมื่อผ่าตัดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ แต่ก็มีความเสี่ยงได้

ปัจจุบันการผ่าตัดไซนัสนิยมใช้ระบบนำทางระหว่างผ่าตัด (Navigator) ซึ่งช่วยให้แพทย์มองเห็นบริเวณที่ทำการผ่าตัดได้ชัดเจน และสามารถระบุตำแหน่งของเครื่องมือผ่าตัดภายในโพรงไซนัสได้อย่างแม่นยำ ช่วยให้แพทย์ทราบตำแหน่งของเครื่องมือขณะทำการผ่าตัด ช่วยเพิ่มความแม่นยำในการเข้าถึงบริเวณที่ต้องการรักษา การผ่าตัดมีความปลอดภัยมากขึ้น และ ลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน

การผ่าตัดทั้งหมดทำผ่านทางรูจมูก จึงไม่มีแผลผ่าตัดบริเวณผิวหนังภายนอก ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีอาการปวดน้อย และ สามารถฟื้นตัวกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้เร็วเมื่อได้รับการดูแลหลังผ่าตัดอย่างเหมาะสม

ผู้ที่มีไซนัสอักเสบควรดูแลสุขภาพร่วมกับการรักษา ได้แก่

หากอาการรุนแรงขึ้น ควรเข้าพบแพทย์ ใช้ยาตามคำแนะนำ และติดตามการรักษาอย่างต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตามไซนัสอักเสบเรื้อรัง ไม่ควรปล่อยให้อาการเป็นต่อเนื่องโดยไม่ได้รับการดูแล เพราะอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนในบางราย หากมีอาการคัดจมูก น้ำมูกข้น หรือปวดบริเวณใบหน้าเป็นเวลานาน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและรับการรักษาอย่างเหมาะสม เพื่อควบคุมการอักเสบ ลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ และช่วยให้กลับมาหายใจได้สะดวกยิ่งขึ้น