KKP Research โดยกลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร เผยรายงาน “แก่ก่อนรวย: คนไทยพร้อมแค่ไหนในการเกษียณ” ชี้ประเทศไทยเผชิญความท้าทายจากการเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว ขณะที่ระดับรายได้และเงินออมของประชากรยังไม่มากเพียงพอรองรับชีวิตหลังเกษียณ โดยปัจจุบันคนไทยราว 1 ใน 4 มีอายุ 60 ปีขึ้นไป และคาดว่าจะเพิ่มเป็นกว่า 1 ใน 3 ภายในปี 2049 ขณะที่ผู้สูงอายุเกือบ 70% ยังต้องพึ่งพารายได้หลักจากลูกหลานหรือการทำงาน และมีเพียง 8.4% ที่มีรายได้หลักจากเงินบำนาญหรือดอกเบี้ยเงินออม สะท้อนความเปราะบางทางการเงินของผู้สูงอายุไทย และความเสี่ยงที่ปัญหาการเกษียณไม่พร้อมอาจสร้างภาระต่อครัวเรือนและเศรษฐกิจไทยในระยะยาว

ความท้าทายของไทยไม่ใช่เพียงจำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น แต่ยังรวมถึงระบบรองรับการเกษียณที่ไม่ครอบคลุมและเงินออมที่อาจไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพในระยะยาว โดยแรงงานไทย 54% อยู่นอกระบบประกันสังคม ขณะที่ผู้สูงอายุ 70% ต้องพึ่งพารายได้จากลูกหลานหรือทำงานต่อ ส่วนเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุรองรับค่าใช้จ่ายได้เพียงราว 7%

นอกจากนี้ ผลสำรวจของธนาคารแห่งประเทศไทยพบว่า แม้คนไทย 91.5% มีการออม แต่กว่า 80% ของเงินออมในกลุ่มตัวอย่างยังอยู่ในรูปเงินสด เงินฝาก หรือสินทรัพย์เสี่ยงต่ำ ขณะที่มีเพียง 2.2% ที่นำเงินไปลงทุนในสินทรัพย์ที่มีโอกาสเติบโต สะท้อนความเสี่ยงที่ผลตอบแทนจากเงินออมอาจไม่เพียงพอชดเชยค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาล ซึ่งเป็นภาระสำคัญในวัยเกษียณ

KKP Research ชี้ว่าไม่มีตัวเลขเงินเกษียณที่เหมาะกับทุกคน เนื่องจากแต่ละคนมีค่าใช้จ่าย รายได้ประจำ และระยะเวลาการใช้ชีวิตหลังเกษียณแตกต่างกัน การวางแผนจึงควรเริ่มจากการประเมินค่าใช้จ่ายที่ต้องการในอนาคต หักด้วยรายได้ประจำที่คาดว่าจะได้รับ เช่น เงินบำนาญหรือค่าเช่า เพื่อคำนวณส่วนต่างที่ต้องใช้เงินออมมารองรับ ก่อนกำหนดเป้าหมายเงินเกษียณเบื้องต้นที่ 25 เท่าของส่วนต่างรายจ่ายต่อปี ตามแนวคิดกฎ 4% ซึ่งพัฒนาจากการศึกษาผลตอบแทนการลงทุนในอดีตของสหรัฐอเมริกา โดยกำหนดให้ถอนเงินในปีแรกไม่เกิน 4% ของเงินลงทุน ณ วันเกษียณ และปรับจำนวนเงินที่ถอนในปีต่อๆ ไปตามอัตราเงินเฟ้อ เพื่อเพิ่มโอกาสให้เงินเพียงพอรองรับค่าใช้จ่ายตลอดช่วงเกษียณประมาณ 30 ปี

ตัวอย่างเช่น หากต้องการใช้เงินหลังเกษียณเดือนละ 21,000 บาท และมีรายได้ประจำจากบำนาญเดือนละ 6,000 บาท จะเหลือส่วนต่างที่ต้องใช้เงินออมรองรับเดือนละ 15,000 บาท หรือปีละ 180,000 บาท คิดเป็นเป้าหมายเงินเกษียณเบื้องต้นประมาณ 4.5 ล้านบาท อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียงแนวทางตั้งต้น ไม่ใช่หลักประกันว่าเงินจะเพียงพอตลอดชีวิต เนื่องจากยังต้องคำนึงถึงระยะเวลาหลังเกษียณ ผลตอบแทนจากการลงทุน และเงินเฟ้อ โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาลที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเร็วกว่าระดับราคาสินค้าและบริการทั่วไป

การเตรียมเกษียณไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนเงินออมเพียงอย่างเดียว แต่ต้องบริหารทั้งเวลา ความเสี่ยง และผลตอบแทนไปพร้อมกัน โดยการเริ่มออมและลงทุนตั้งแต่อายุน้อยช่วยให้เงินมีเวลาเติบโตจากผลตอบแทนทบต้น และลดภาระการสะสมเงินเมื่อใกล้เกษียณ ขณะที่การออมเพียงอย่างเดียวโดยไม่ลงทุนอาจทำให้เงินออมเติบโตไม่ทันค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น

KKP Research จึงเสนอแนวทางวางแผนเกษียณ 3 ขั้น ได้แก่ 1) วางแผนการเงิน (Budget) กำหนดเป้าหมายเงินเกษียณและวางแผนเงินออมให้สอดคล้องกับรายได้ 2) บริหารความเสี่ยง (Protect) เตรียมเงินสำรองและความคุ้มครองเพื่อรับมือเหตุการณ์ไม่คาดคิด โดยเฉพาะค่ารักษาพยาบาลที่อาจกระทบเงินออม และ 3) สร้างการเติบโตของเงินลงทุน (Grow) ผ่านการลงทุนระยะยาวและกระจายสินทรัพย์อย่างเหมาะสม เพื่อเพิ่มโอกาสให้เงินออมเติบโตเพียงพอรองรับค่าใช้จ่ายตลอดช่วงเกษียณ

เงินออมเพื่อเกษียณอาจต้องรองรับค่าใช้จ่ายต่อเนื่องอีก 20–30 ปี การถือหุ้นน้อยเกินไปหรือย้ายเงินลงทุนทั้งหมดไปไว้ในเงินฝากหรือพันธบัตร อาจทำให้ผลตอบแทนโตไม่ทันเงินเฟ้อและเงินหมดก่อนเสียชีวิต KKP Research จึงแนะนำให้ทยอยปรับสัดส่วนการลงทุนตามช่วงวัย (Glide Path) โดยลดสัดส่วนหุ้น และเพิ่มสินทรัพย์ความเสี่ยงต่ำอย่างตราสารหนี้หรือเงินสดเมื่อใกล้เกษียณ เพื่อลดผลกระทบจากความผันผวนของตลาดในช่วงเริ่มถอนเงินมาใช้จ่าย แต่ไม่ใช่ขายหุ้นทั้งหมด ยังคงลงทุนในสินทรัพย์ที่มีโอกาสเติบโตในระยะยาวอย่างเหมาะสม

สำหรับช่วงหลังเกษียณ อาจจัดสรรเงินสำหรับค่าใช้จ่ายในช่วง 2–3 ปีแรกไว้ในเงินสดหรือสินทรัพย์ความเสี่ยงต่ำ เพื่อลดความจำเป็นในการขายหุ้นเมื่อตลาดปรับตัวลง ขณะที่เงินส่วนที่ยังไม่มีความจำเป็นต้องใช้ในอีก10–20 ปีข้างหน้า สามารถลงทุนในสินทรัพย์ที่มีโอกาสสร้างผลตอบแทนสูงขึ้นและกระจายการลงทุนอย่างเหมาะสม ทั้งนี้ แนวคิดการถอนเงินใช้หลังเกษียณในอัตราเริ่มต้น 4% ต่อปี ยังเน้นให้ถือสินทรัพย์ประเภทหุ้นอย่างน้อยราวครึ่งหนึ่งของทั้งหมด เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการเติบโตของเงินลงทุนกับความเสี่ยงที่เงินจะไม่เพียงพอตลอดช่วงเกษียณ